มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ร่วมรับรางวัลพระราชทานจากผลงานการอนุรักษ์ วิหารโคมคำ วัดพระธาตุเสด็จ จ.ลำปาง

     เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2569 ที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ได้ร่วมเข้ารับรางวัลพระราชทาน จากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในพิธีพระราชทานรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรม ประจำปี 2566 – 2567 ณ ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุม อิมแพ็ค เมืองทองธานี ด้วยผลงานการอนุรักษ์ ‘วิหารโคมคำ’ วัดพระธาตุเสด็จ จ.ลำปาง ซึ่งเป็นการอนุรักษ์ทางศิลปะและสถาปัตยกรรมที่มีคุณค่าให้เป็นที่รู้จักต่อสาธารณะ โดยถือเป็นผลงานอนุรักษ์ยอดเยี่ยมระดับดี ประเภทงานอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมและชุมชน

     วิหารโคมคำ ถือเป็นตัวอย่างสำคัญของการอนุรักษ์ศาสนสถาน ที่ทรงคุณค่าทางด้านศิลปะ สะท้อนภาพวิถีชีวิตแบบล้านนาของจังหวัดลำปาง โดยสามารถรักษาองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของวิหารซึ่งมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวเอาไว้ได้ สามารถรักษาการใช้งานในการประกอบกิจกรรมทางศาสนาและเป็นแหล่งเรียนรู้สถาปัตยกรรมท้องถิ่นที่สำคัญของพื้นที่โดยการมีส่วนร่วมสำคัญของชุมชน 

     ตั้งแต่ปี พ.ศ.2552 คณะนักวิจัยจากสถาบันไทยคดีศึกษา มธ. และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ได้เข้าไปมีส่วนร่วมกับชุมชนเพื่อพัฒนาบูรณะวัดพระธาตุเสด็จ ซึ่งเป็นวัดโบราณประจำท้องถิ่นของจังหวัดลำปางที่ยังไม่เป็นที่รู้จักในช่วงเวลานั้น มีการทำวิจัยสร้างองค์ความรู้ การทำนุบำรุงปรับภูมิทัศน์ของวัด บูรณะวิหารโคมคำ รวมทั้งการจัดโครงการอบรมและพัฒนาด้านต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้้ชุมชนเห็นถึงความสำคัญของศาสนสถานในมิติคุณค่าเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม ผ่านกิจกรรมที่สร้างกระบวนการมีส่วนร่วม จนเกิดการสร้างเครือข่ายกับองค์กรท้องถิ่น ที่สำคัญคืองานฟื้นฟูและจัดตั้งพิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุเสด็จ ให้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้เชิงประวัติศาสตร์ที่สำคัญของชุมชนอีกด้วย

     ดร.อาสา คำภา นักวิจัยประจำสถาบันไทยคดีศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ หนึ่งในทีมวิจัย เล่าว่า การเข้าไปของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง คือความตั้งใจที่จะเป็นส่วนหนึ่งในการขับเคลื่อนทำนุบำรุงท้องถิ่นด้วยองค์ความรู้ของมหาวิทยาลัย ซึ่งเริ่มแรกทีมนักวิจัยจากสถาบันไทยคดีศึกษาได้เข้าไปทำวิจัยเพื่อจัดทำคู่มือที่รวบรวมข้อมูลของวัดพระธาตุเสด็จ เพื่อเป็นคู่มือที่ใช้ในพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โดยขณะนั้นทางวัดเคยมีพิพิธภัณฑ์นำร่องอยู่ก่อนแล้วแต่ได้สิ้นสภาพไป ทำให้ทางมหาวิทยาลัยกับทีมนักวิจัยสถาบันไทยคดีศึกษา ได้เข้าไปร่วมพัฒนาปรับปรุงพิพิธภัณฑ์

     “เราเริ่มไปพร้อมกัน เรียนรู้พร้อมกับชุมชน ในการฟื้นพิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุเสด็จให้สามารถเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้เชิงประวัติศาสตร์ของชุมชน เราเริ่มตั้งแต่การรวบรวมและทำทะเบียนสำรวจทรัพยากรที่สำคัญของวัดที่ทรงคุณค่าในการเล่าเรื่อง จนสามารถเปิดเป็นพิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุเสด็จได้อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ.2555 อาจเรียกได้ว่า เราเข้าไปสร้างพื้นที่ที่เชื่อมต่อชุมชนกับวัดผ่านองค์ความรู้ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการอนุรักษ์ศาสนสถานอย่างยั่งยืน” ดร.อาสา กล่าว

     จนถึงปัจจุบัน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ยังคงดำเนินกิจกรรมร่วมกับชุมชนและวัดพระธาตุเสด็จอย่างต่อเนื่อง เช่น การระดมทุน ทอดกฐิน จัดโครงการอบรม พานักศึกษาเข้าไปศึกษาเรียนรู้ นอกจากนี้ได้มีการเปิดเพจ Facebook พิพิธภัณฑ์วัดพระธาตุเสด็จ เพื่อเป็นพื้นที่การเผยแพร่ข่าวสารและกิจกรรมต่าง ๆ ของทางพิพิธภัณฑ์และทางวัดอีกด้วย

     มากกว่า 15 ปีกับการร่วมอนุรักษ์ศาสนสถานเคียงข้างชุมชนวัดพระธาตุเสด็จ เป็นเครื่องตอกย้ำว่า มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์ลำปาง ได้ดำเนินงานบนเป้าหมายในการเป็นศูนย์กลางการศึกษาและบริการวิชาการเพื่อยกระดับสังคม เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตประชาชนในภาคเหนือ ที่สร้างรากฐานจากองค์ความรู้สู่การพัฒนาชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม